Sawan-2026 : ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପୂଜାର କିଛି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନିୟମ ଓ ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ସେହିପରି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ସହ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଧାର୍ମିକ ନିୟମ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି। ଶିବ ପୁରାଣ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥରେ ମହାଦେବଙ୍କ ପୂଜା ପଦ୍ଧତି ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
ତେବେ ଏହି ପରମ୍ପରାଗୁଡ଼ିକ ପଛରେ ଥିବା କାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଅନେକ ଲୋକ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଯେପରିକି ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ବେଲପତ୍ରର ଚିକ୍କଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ତଳକୁ ରଖି ଅର୍ଥାତ୍ ଓଲଟା କରି କାହିଁକି ଚଢ଼ାଯାଏ? ଶିବ ପୂଜା ସମୟରେ ଶଙ୍ଖ କାହିଁକି ବଜାଯାଏ ନାହିଁ? ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଓ ପୌରାଣିକ କଥା।
ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ବେଲପତ୍ର ଓଲଟା କାହିଁକି ଚଢ଼ାଯାଏ?
ବେଲପତ୍ରର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱ ଚିକ୍କଣ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶିରା ବା ଉଠିଥିବା ଅଂଶ ଦେଖାଯାଏ। ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ବେଲପତ୍ର ଚଢ଼ାଇବା ସମୟରେ ଚିକ୍କଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ତଳକୁ ରଖି ଶିବଲିଙ୍ଗ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ବେଲପତ୍ର ଓଲଟା ଚଢ଼ାଇବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ବେଲପତ୍ରର ଚିକ୍କଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ଓ ସକାରାତ୍ମକ ସ୍ପନ୍ଦନକୁ ଅଧିକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଏଭଳି ଭାବେ ଅର୍ପଣ କଲେ ପୂଜାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ ବୋଲି କିଛି ପୂଜା ପରମ୍ପରାରେ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।
ବେଲପତ୍ର ଚଢ଼ାଇବା ସମୟରେ ଏହି ନିୟମ ମାନନ୍ତୁ
ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ବେଲପତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ରହିଛି। ବେଲପତ୍ରର ତିନୋଟି ପତ୍ରକୁ ତ୍ରିଦେବ, ତ୍ରିଗୁଣ ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖାଯାଏ। ବେଲପତ୍ର ଚଢ଼ାଇବା ସମୟରେ କେବଳ ଏହାର ଦିଗ ନୁହେଁ, ଆଉ କିଛି ନିୟମକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଏ।
- ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଅଖଣ୍ଡ ଓ ସୁସ୍ଥ ବେଲପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଛିଣ୍ଡା କିମ୍ବା ଫଟା ବେଲପତ୍ର ଚଢ଼ାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
- ବେଲପତ୍ରକୁ ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇ ସଫା କରିବା ପରେ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରମ୍ପରା ରହିଛି।
- ବେଲପତ୍ରର ଡେମ୍ଫକୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ରଖି କିମ୍ବା ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଧରି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଶୁଭ ବୋଲି ମାନାଯାଏ।
- କିଛି ପୂଜା ପରମ୍ପରାରେ ‘ବଜ୍ର’ ଓ ‘ଚକ୍ର’ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବେଲପତ୍ର ଅର୍ପଣକୁ ବର୍ଜିତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
- ବେଲପତ୍ରର ଶେଷ ଭାଗରେ ଥିବା ମୋଟା ଓ ଶକ୍ତ ଅଂଶକୁ ‘ବଜ୍ର’ କୁହାଯାଏ। କିଛି ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇ ବେଲପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
- ପତ୍ରରେ ଧଳା ରଙ୍ଗର ବଙ୍କା କିମ୍ବା ଗୋଲାକାର ଦାଗ ଥିଲେ ତାହାକୁ ‘ଚକ୍ର’ କୁହାଯାଏ। ଏପରି ପତ୍ରକୁ କିଛି ପରମ୍ପରାରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନେ କରାଯାଏ ଏବଂ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ନ ଚଢ଼ାଇବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ଶିବ ପୂଜାରେ ଶଙ୍ଖ କାହିଁକି ବାଜେ ନାହିଁ?
ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ସମୟରେ ସାଧାରଣତଃ ଶଙ୍ଖ ବଜାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହା ପଛରେ ଏକ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ରହିଛି। ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଭଗବାନ ଶିବ ‘ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼’ ନାମକ ଜଣେ ଅସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ଅସ୍ଥିରୁ ଶଙ୍ଖର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିବା ବୋଲି କିଛି ପୌରାଣିକ ମାନ୍ୟତା ରହିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ଶିବ ପୂଜାରେ ଶଙ୍ଖ ବଜାଯାଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଶଙ୍ଖରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।
ଅନ୍ୟ ଏକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଭଗବାନ ଶିବ ସର୍ବଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହନ୍ତି। ତେଣୁ ଶଙ୍ଖର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ନ କରୁ, ସେଥିପାଇଁ ଶିବ ପୂଜାରେ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇବା ପରମ୍ପରା ନଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜାରେ ଶଙ୍ଖର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ
ଅନ୍ୟ କିଛି ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ, ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ସମୟରେ ବାହାରିଥିବା ରତ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଶଙ୍ଖ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲା। ଶଙ୍ଖକୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ମାନ୍ୟତା ରହିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ଶଙ୍ଖର ବ୍ୟବହାର ବିଶେଷ ଭାବେ କରାଯାଏ।
ଡିସ୍କ୍ଲେମର: ଏହି ଲେଖାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସୂଚନା ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଓ ପ୍ରଚଳିତ ପୂଜା ପରମ୍ପରା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ପୂଜାର ନିୟମ ଏବଂ ମାନ୍ୟତା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା ଓ ପରମ୍ପରାର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
